Het nieuwe Wetboek van Vennootschappen en Verenigingen – Boek 9 en 10 – Vennootschap zonder winstoogmerk en de internationale vennootschap zonder winstoogmerk

Geschreven door Tanja Brijs - Erwin Jennen, Monard Law, www.monardlaw.be
Foto: debbi_lynn

De wetgever heeft ervoor gekozen om het volledige vennootschaps- en verenigingsrecht voortaan te integreren in één nieuw wetboek, m.n. het Wetboek van Vennootschappen en Verenigingen (het “WVV”). De VZW-wet van 1921 en de wet van 31 maart 1898 op de beroepsverenigingen komen daarmee te vervallen. Van deze gelegenheid werd meteen handig gebruikt gemaakt om het verenigingsrecht waar mogelijk te synchroniseren met het vennootschapsrecht.

Winstgevende activiteiten en impact op het fiscale recht

Zo werd in de bespreking van boek 1 reeds aangehaald dat het onderscheid tussen vennootschappen en verenigingen aanzienlijk werd vereenvoudigd. Winstuitkering nastreven is voortaan nog het enige criterium van onderscheid, niet langer het al dan niet voeren van winstgevende activiteiten. Ook verenigingen zullen aldus net zoals vennootschappen winstgevende activiteiten kunnen voeren in de toekomst. Deze winst mag door de vereniging echter noch rechtstreeks noch onrechtstreeks worden uitgekeerd aan haar leden. Het blijft evenwel opletten geblazen, want vanuit fiscaal oogpunt blijft vereist dat deze winstgevende activiteiten slechts een bijkomstig karakter hebben opdat de vereniging onder de rechtspersonenbelasting blijft ressorteren. Is dit niet het geval, dan zal de vereniging onderworpen worden aan de (minder gunstige) vennootschapsbelasting. Wij bekijken dan ook graag samen met u wat de impact hiervan is voor uw vereniging.

Gelijkschakeling van bepaalde voorschriften VZW/IVZW met vennootschappen

Verder zijn de gemeenschappelijke bepalingen van boek 2 eveneens van toepassing op de VZW en IVZW tenzij uitdrukkelijk anders voorzien in de boeken 9 en 10, hetgeen met zich meebrengt dat men voortaan onder meer:

  • de oprichtingsakte van een vereniging binnen de dertig dagen na de oprichting zal moeten neerleggen ter griffie;
  • elke vereniging dient in te schrijven bij de Kruispuntbank van Ondernemingen;
  • steeds de hoedanigheid dient te vermelden waarin men de akten die de vereniging verbinden ondertekend;
  • woonplaats kan kiezen op de zetel van de vereniging voor de uitoefening van een mandaat;
  • verplicht wordt om een vaste vertegenwoordiger aan te stellen indien een rechtspersoon (bv. een andere VZW) een mandaat opneemt van lid van bestuursorgaan of dagelijks bestuurder;
  • hoofdelijk aansprakelijk is als bestuurder voor overtredingen van de statuten of het WVV;
  • kan genieten van een aansprakelijkheidsbeperking als bestuurder in functie van de grootte van de VZW (opgelet: deze beperking geldt enkel voor toevallige lichte fouten; de meeste fouten zijn dus uitgesloten van deze beperking);
  • slechts drie maanden i.p.v. zes maanden heeft om de verbintenissen voor de vereniging in oprichting over te nemen van de oprichter; en
  • de vereniging zich zal kunnen ontbinden en vereffenen in één akte, indien en voor zover aan de voorwaarden daartoe is voldaan.

Opmaak jaarverslag

Ook boek 3 dat betrekking heeft op de jaarrekening is eveneens van toepassing op de VZW en IVZW, legt thans de verplichting op aan zeer grote verenigingen om een jaarverslag op te stellen.

Erkenning van de VZW als beroepsvereniging

De voormalige VZW-wet van 1921 en de wet van 31 maart 1898 op de beroepsverenigingen zelf worden omgezet in de boeken 9 en 10 van het WVV, dewelke een aantal specifieke bepalingen bevatten die van toepassing zijn op de VZW en de IVZW. Aangezien de beroepsvereniging als aparte entiteit werd afgeschaft door het WVV, werd deze figuur omgezet in een erkenning van de VZW als beroepsvereniging. Art. 9:24 WVV bepaalt dat hiervoor vereist is dat de VZW uitsluitend gevormd wordt voor de studie, de bescherming en de ontwikkeling van de beroepsbelangen van haar leden. In dat geval  kan door de minister die Middenstand onder zijn bevoegdheid heeft, de VZW worden erkend als “beroepsvereniging” of “federatie van beroepsverenigingen”.

Bestuur

Ook zijn deze boeken echter doordrenkt van de bepalingen die kennelijk op vennootschapsrechtelijke leest zijn geschoeid. Zo wordt thans in de mogelijkheid voorzien om een bestuurder te laten benoemen via coöptatie door de andere bestuurders, teneinde in de (tijdelijke) vervanging te voorzien van een bestuurder die ontslag heeft genomen of overleden is. Ook de oproepingstermijn voor de algemene vergadering wordt verlengd van 8 naar 15 dagen, om deze gelijk te trekken met die voor een NV. Voortaan is de vereniging ook verbonden door de handelingen van het bestuursorgaan, van de dagelijks bestuurders en van de bestuurders die de bevoegdheid hebben om haar te vertegenwoordigen, zelfs indien die handelingen buiten haar voorwerp liggen, tenzij de vereniging bewijst dat de derde daarvan op de hoogte was of er, gezien de omstandigheden, niet onkundig van kon zijn. Bekendmaking van de statuten alleen is echter geen voldoende bewijs

Daarnaast heeft de wetgever een aantal twistpunten in de rechtspraak en rechtsleer willen beslechten. Zo bestond er voorheen onduidelijkheid of een bestuurder al dan niet aan de beraadslaging en stemming mocht deelnemen in het geval hij een rechtstreeks of onrechtstreeks belang van vermogensrechtelijke aard had dat strijdig was met het belang van de vereniging, bij gebreke aan enige wettelijke regeling hieromtrent. Het WVV voorziet thans in een duidelijke regeling, die gelijkt loopt aan de belangenconflictenregeling die geldt voor de NV. Aldus zal de bestuurder dit moeten meedelen aan de andere bestuurders vóór het bestuursorgaan een besluit neemt en mag hij in geen geval deelnemen aan de beraadslaging van het bestuursorgaan over deze beslissing of verrichting, noch aan de stemming in dat verband.

Verder voorziet het WVV thans in de uitdrukkelijke mogelijkheid voor het bestuursorgaan om te besluiten via een eenparige schriftelijke besluitvorming, en wordt de mogelijkheid geboden aan een bestuurder om zich op een vergadering van het bestuursorgaan door een ander bestuurder te laten vertegenwoordigen, op voorwaarde dat deze mogelijkheid wordt opgenomen in de statuten. Er wordt uitdrukkelijk voorzien in de verplichting voor het bestuursorgaan om notulen op te stellen van hun vergaderingen. Het vraagrecht voor de leden van de algemene vergadering wordt wettelijk verankerd.

Lees ook: Nederlandse voorstellen ‘Wet overgang van onderneming in faillissement’ – Wat met werknemersbescherming na Smallsteps en Plessers?

Aantal oprichters – elektronisch ledenregister – toegetreden leden

Daarnaast werden een aantal bepalingen grondig hernieuwd, teneinde tegemoet te komen aan de nood voor flexibilisering.  Zo zal het in de toekomst mogelijk zijn om de VZW op te richten met slechts twee oprichters in plaats van drie. De verplichting dat het aantal bestuurders in elk geval altijd lager moet zijn dan het aantal personen dat lid is van de vereniging komt te vervallen. Voortaan zal het bestuursorgaan ook kunnen beslissen dat het register van de leden wordt aangehouden in elektronische vorm, waardoor wijzigingen makkelijker kunnen worden bijgehouden. De rechten en plichten van de toegetreden leden worden voortaan dan weer uitsluitend door de statuten bepaald en kunnen niet langer in een huishoudelijk reglement worden opgenomen.

Plicht om lid te horen bij uitsluiting - dagelijks bestuur

Tot slot werd ook de nodige aandacht besteed aan de codificatie van de reeds ingeburgerde rechtspraak. Zo werd de verplichting om een lid te horen in geval van uitsluiting expliciet opgenomen in de nieuwe wetgeving. Verder bepaalt het WVV voortaan wat er onder dagelijks bestuur van de vereniging dient te worden begrepen, m.n. de handelingen en de beslissingen die niet verder reiken dan de behoeften van het dagelijks leven van de vereniging, evenals de handelingen en de beslissingen die, ofwel om reden van hun minder belang dat ze vertonen, ofwel omwille van hun spoedeisend karakter, de tussenkomst van het bestuursorgaan niet rechtvaardigen.

Reorganisatie – omzetting

Teneinde de integratie in één wetboek te vervolledigen, voert boek 13 een wettelijk kader in voor fusies en splitsingen van verenigingen. Boek 14 voorziet dan weer in de mogelijkheid tot omzetting van een vennootschap in een VZW of IVZW, of omgekeerd, de omzetting van een VZW in een CVSO (coöperatieve vennootschap met sociaal oogmerk) of een CV erkend als SO.

Wetsontwerp teneinde de leesbaarheid te verzekeren

U merkt het, het verenigingsrecht hervormt grondig en de bepalingen van toepassing op verenigingen en stichtingen staan verspreid doorheen het nieuwe WVV. Op 29 maart 2019 werd dan ook een wetsvoorstel aangenomen teneinde de leesbaarheid van het voor de verenigingen en de stichtingen geldende recht te verzekeren. Deze wet voorziet dat er op de website van de Federale Overheidsdienst Justitie jaarlijks een officieuze coördinatie wordt geplaatst van alle toepasselijke bepalingen.

Ziet u het bos door de bomen niet meer? Geen nood! Onze gespecialiseerde advocaten met specifieke ervaring in de non-profit sector helpen u graag op weg om uw vereniging te confirmeren aan deze nieuwe wetgeving. Maak gebruik van deze gelegenheid om de organisatie en statuten van uw vereniging opnieuw tegen het licht te houden en samen het kader uit te zetten voor de toekomst.