Hercodificatie - Nieuw Burgerlijk Wetboek - Burgerlijke stand

Geschreven door Lexalert
Foto: Sam Greenhalgh  

De minister van Justitie kondigde voor 2017 een grote hercodificatie aan. Ook het Burgerlijk Wetboek wordt aangepakt. Hieronder meer over de hervorming van de burgerlijke stand.

Krachtlijnen van de hervorming

Er zijn 5 krachtlijnen die de hervorming van de burgerlijke stand kenmerken:

1°         De inschrijving in het Nieuw Burgerlijk Wetboek (NBW)

De modernisering van de procedures samen met de digitalisering van de procedures hebben tot gevolg dat, hoewel de basisconcepten van de burgerlijke stand uiteraard overeind blijven, een herformulering en een herindeling aan de orde is. Bovendien moeten een aantal bepalingen die in diverse wetten terecht zijn gekomen opnieuw geïmporteerd worden in het NBW waardoor logica en leesbaarheid worden verhoogd. Een latere aanpassing van de grondwet zou de taakomschrijving van de gemeentelijke ambtenaren van de burgerlijke stand en de minister van Justitie in deze materie kunnen opleveren. Het NBW zal tevens de wettelijke basis van een digitaal systeem bevatten. De digitalisering vraagt ook om een herformulering van de regelgeving los van de drager van de akte. Bovendien zal de regelgeving inzake de bescherming van de persoonlijke levenssfeer en het beheer van de databank worden geïntegreerd in het NBW .

2°         De digitalisering van de organisatie van de burgerlijke stand

In de toekomst zullen alle akten digitaal worden opgesteld, ondertekend en bewaard. Daartoe worden modellen van gestandaardiseerde akten van de burgerlijke stand opgemaakt. De akten die dateren van voor de inwerkingtreding van de nieuwe wetgeving zullen gedigitaliseerd worden naarmate er uittreksels van worden opgevraagd of wijzigingen aan de burgerlijke stand van een burger gebracht worden.

De papieren authentieke bron die vandaag bestaat wordt daardoor een digitale authentieke bron. Dit biedt veel voordelen:

- de papieren archieven worden digitale archieven. De papieren archieven vergen verhuiswerk en veel fysieke plaats in de gemeentehuizen en de rechtbanken waar de reserve-archieven bewaard en bijgewerkt worden. In de toekomst zal de bewaring   elektronisch in minstens twee versies in verschillende datacentra gebeuren waardoor zowel in de gemeentehuizen als op de griffies een belangrijke werklast zal verdwijnen en aanzienlijke plaats- en kostenbesparing kan plaatsvinden.

- aangezien de akten digitaal zijn, zullen in de toekomst de afschriften en uittreksels ook digitaal zijn en enkel op vraag in papieren vorm worden afgeleverd. Deze afleveringen zullen ook sterk in aantal dalen. Vandaag worden uittreksels uit de burgerlijke stand meestal aangevraagd door de betrokken burger om ze voor te leggen aan de overheid. Omdat er een digitaal archief, aangesloten op de federale servicebus, zal tot stand gebracht zijn, zal de  only once-wet van toepassing zijn. Dat

betekent dat de overheid dit afschrift of uittreksel niet meer zal mogen opvragen aan de burger, maar dat ze het afschrift of uittreksel zelf zal moeten opvragen in de databank, wat afhangende van de maturiteit van haar eigen informatica digitaal en automatisch zal kunnen geschieden. In de meeste gevallen zal ze zelfs geen uittreksel of afschrift meer nodig hebben. De overheid zal enkel de gegevens verifiëren door te lezen in de databank. Dit betekent een enorme werklast- en kostenvermindering,  zowel  voor  de  burger  als  voor  de  overheid.  Ook  alle  procedures  die  de burgerlijke  stand  betreffen,  zoals  bijvoorbeeld  echtscheidingsprocedures, naamswijzigingsprocedures, afstammingsprocedures, zullen hierdoor sneller en goedkoper kunnen verlopen voor overheid en burger.

- door het ontstaan van deze digitale authentieke bron wordt het ook mogelijk om een nauwe digitale samenwerking met het Rijksregister op te zetten. Deze koppeling zal soms hinderlijke fouten in het Rijksregister wegwerken. Dit verhoogt nog het belang van dit digitaliseringsproject omdat het Rijksregister de kruispuntdatabank voor natuurlijke personen is. Fouten in het Rijksregister worden vandaag vermenigvuldigd in andere informatiebronnen. Daarom moeten de ontwikkeling van de digitale burgerlijke stand en de technische modernisering van het Rijksregister hand in hand gaan. Dit zal dan leiden tot een perfecte en permanente doorstroming en synchronisatie van de informatie.

3°         De vereenvoudiging van de procedures

De digitalisering en de hercodificatie van de wetgeving van de burgerlijke stand is bovendien een opportuniteit om de procedures te vereenvoudigen, te versnellen en kostenbesparend te maken zowel voor de gemeenten en de griffies als voor de burgers. Daarbij zal ook aandacht gaan naar de bijzondere procedures zoals naamswijzigingen, geslachtsveranderingen, vaststellingen van afstamming, en dergelijke.

4°         De inschrijving in het acquis inzake maatschappelijke evoluties

Het personen- en familierecht werd de voorbije decennia reeds meermaals fundamenteel aangepast aan de maatschappelijke ontwikkelingen. Zo werd het sinds 1 januari 2000 mogelijk om een wettelijke samenwoning aan te gaan, kan een paar van gelijk geslacht sinds 2003 huwen en sinds 2006 samen kinderen adopteren en werd het sinds 2015 mogelijk gemaakt dat een meemoeder een afstammingsband vestigt ten opzichte van een kind op basis van de gewone regels inzake afstamming.  Ook  het  adoptierecht  (2003),  het  internationaal  privaatrecht  (2004),  het afstammingsrecht (2006) en het echtscheidingsrecht (2007) werden volledig hervormd. De Regering wil ook deze legislatuur nog een aantal wijzigingen aanbrengen in het personen- en familierecht. Zo keurde de Regering eind oktober een voorontwerp goed in de strijd tegen schijnerkenningen alsook een  aanpassing  van  het  nieuwe  naamrecht  en  werd  een  voorontwerp  tot  hervorming  van  de wetgeving inzake transgenders ter goedkeuring voorgelegd.

Al deze hervormingen stellen de burgerlijke stand voor nieuwe uitdagingen. Er zijn akten bijgekomen (bv. art. 62ter inzake de vermelding van het nieuwe geslacht), in de strijd tegen misbruiken van het familierecht moet de ambtenaar van de burgerlijke stand meer controleren (bv. schijnhuwelijken), het aantal  echtscheidingen  is   toegenomen,  het   aantal  internationale  relaties  (bv.  internationale huwelijken) met complexe vragen inzake registratie (bv. inzake het toepasselijke recht) is toegenomen, de meemoeder kan vermeld worden in de akte van geboorte, ouders kunnen de naam van hun kind kiezen, enz.

Een hervorming van de burgerlijke stand past dan ook binnen al deze fundamentele ontwikkelingen in het personen- en familierecht en zorgt er precies voor dat de burgerlijke stand tegemoet komt aan de moderne noden van de samenleving door de uitvoering van deze complexe wetgeving te vereenvoudigen zowel voor de burger als de overheid.

5°         De internationale harmonisatie en uitwisseling

Het  project  digitale  burgerlijke  stand  creëert  ook  opportuniteiten  voor  de  internationale aspecten van de burgerlijke stand:

- de Belgische vertegenwoordigers in het buitenland die bevoegd zijn om akten van burgerlijke stand waar Belgische onderdanen bij betrokken zijn, op te maken, zullen dit eveneens digitaal kunnen doen en deze akten rechtstreeks inschrijven in de digitale databank. Zij zullen ook de databank kunnen raadplegen  of  afschriften  en  uittreksels  opvragen  wanneer  deze  bij  hen  worden  opgevraagd.

- België was de afgelopen jaren een voortrekker op het internationale niveau in het standaardiseren van de akten van burgerlijke stand. Deze nieuwe type-akten zullen geen documentaire akten maar gestandaardiseerde data-akten zijn. De standaardisering verhoogt de leesbaarheid van akten van de burgerlijke stand opgemaakt in een ander land en vermindert de nood aan vertaling en de ermee gepaard gaande kosten. Naar aanleiding van de digitalisering van de Belgische burgerlijke stand zullen deze nieuwe type-akten ingevoerd worden in België, wat de weg opent naar een betere internationale samenwerking en uitwisseling van akten van de burgerlijke stand.

- De creatie van een digitale burgerlijke stand in België samen met de internationale standaardisering laten bovendien toe om ook tussen overheden uit verschillende landen tot elektronische aanvraag en aflevering te komen van akten van de burgerlijke stand. België, als één van de voorlopers in de digitalisering van de burgerlijke stand, zal daarom samen met Franse overheden in 2017 een pilootproject voor cross-border uitwisseling van akten van de burgerlijke stand opzetten. Dit zal gebeuren op basis van een in de afgelopen jaren – in de schoot van Internationale Commissie van de Burgerlijke Stand – tot stand gebracht internationaal elektronisch trusted uitwisselingsplatform.

- In een context van vrije verkeer van personen en toenemende internationalisering van de levenssituaties van burgers, moet ter versterking van de de rechtszekerheid bijzondere aandacht geschonken worden aan de erkenning van de buitenlandse akten van burgerlijke stand die aan Belgische overheden worden overgelegd. Daarom is het noodzakelijk te voorzien in een centrale autoriteit met een adviserende en ondersteunende rol bij de controle van de buitenlandse akten van burgerlijke stand door de ambtenaren van de burgerlijke stand. Die centrale autoriteit zal worden opgericht binnen het directoraat-generaal Wetgeving van de FOD Justitie met het oog op de doeltreffendere  fraudebestrijding  inzake  buitenlandse  akten  van  de  burgerlijke  stand  en  een coherente beoordeling van deze akten.

 

 

Concrete voorbeelden zijn:

- vandaag deelt de Rechtbank van Eerste Aanleg binnen de maand het echtscheidingsvonnis aan de ambtenaar van de burgerlijke stand die de huwelijksakte opstelde het echtscheidingsvonnis mee. Op zijn beurt schrijft de ambtenaar binnen de maand dit vonnis over in de registers van de burgerlijke stand. In de toekomst zal dit gebeuren door een rechtstreekse elektronische melding in het centraal digitaal register door de griffier, eventueel na validatie door de ambtenaar van de burgerlijke stand. De opmaak en verzending van documenten vervalt daardoor en de administratieve doorlooptijd van de procedure wordt met bijna 2 maanden ingekort.

- de burger zal voor een echtscheidingsdossier geen attesten van de burgerlijke stand meer moeten inzamelen en betalen ( gemiddeld een 7-tal per dossier ) omdat de griffies ze automatisch en elektronisch kunnen opvragen in de centrale databank.

- de ambtenaren van de burgerlijke stand en griffies worden ontlast van het bijwerken van hun respectievelijke papieren archieven omdat de databanken automatisch en elektronisch worden gesynchroniseerd.

- de griffies van de rechtbanken zullen niet meer en de gemeenten slechts in beperkte mate fungeren als loket voor het afleveren van attesten. Overheden zullen de attesten in uitvoering van het only once principe rechtstreeks bij de centrale databank opvragen en niet meer aan de burger