Coronavirus (COVID-19) - Maatregelen in het strafprocesrecht en in de uitvoering van straffen en maatregelen

Geschreven door Lexalert
Foto: Jeanne Menjoulet  

Ter bestrijding van het coronavirus worden maatregelen genomen om enerzijds het aantal zittingen met de fysieke aanwezigheid van de partijen te beperken, inzonderheid de aanwezigheid (en dus de overbrengingen) van gedetineerden, en anderzijds om in een bepaalde mate het aantal gedetineerden in de gevangenissen te beperken. 

Er wordt een volledig schriftelijke procedure voor de Kamer van Inbeschuldigingstelling voorzien voor partijen in het kader van hun participatierechten aan het strafrechtelijk vooronderzoek (inzagerecht, strafrechtelijk kortgeding tegen maatregelen m.b.t. hun goederen, bijkomende onderzoekshandelingen), teneinde de persoonlijke verschijning te vervangen door schriftelijke opmerkingen en argumentaties. Er is ook een regeling voorzien waardoor de strafuitvoeringsrechtbanken zitting kunnen houden in de gerechtsgebouwen en niet in de gevangenissen met als mogelijkheid de vertegenwoordiging van de veroordeelde door de advocaat.

De verjaringstermijnen voor zowel de strafvordering als de straffen worden verlengd voor de duur van de crisis met één bijkomende maand (gelet op de vertragingen en de heropstart van de strafonderzoeken en de strafrechtspleging).

Om de humane omstandigheden en het gezondheidsklimaat in de gevangenissen te garanderen zowel voor het personeel als de gedetineerden, zijn enkele maatregelen in het besluit opgenomen die er kunnen voor zorgen dat bepaalde veroordeelde gedetineerden met een laag risicoprofiel de gevangenis (tijdelijk) kunnen verlaten:

  • Veroordeelden die reeds een penitentiair verlof goed doorbrachten, kunnen een verlengd verlof krijgen, mits het naleven van voorwaarden. Bepaalde categorieën zijn uitgesloten, zoals de seksueel delinquenten, de veroordeelden voor terrorisme en de veroordeelden die straffen in uitvoering hebben waarvan het totaal de 10 jaren overschrijdt. Elk dossier wordt strikt gescreend op mogelijke risico’s.
  • Ook veroordeelden die behoren tot de risicogroep van personen die kwetsbaar zijn voor het ontwikkelen van ernstige symptomen door het Covid-19, kunnen verlof krijgen. Dezelfde screening, voorwaarden en uitsluitingen gelden. 
  • Veroordeelden die zich op zes maanden bevinden van hun strafeinde (dus geen vervroegde invrijheidstelling hebben verkregen) kunnen voor dit strafrestant een vrijstelling krijgen mits het naleven van voorwaarden. Voor veroordeelden zonder verblijfsrecht bestaat deze vrijstelling al geruime tijd, mits effectieve repatriëring. 
  • Tenslotte zijn maatregelen genomen om bepaalde modaliteiten die toelaten om op korte termijn de gevangenis te verlaten en weer binnen te komen, op te schorten. Het betreft hier de uitgaansvergunningen, verloven en beperkte detenties.

Het besluit omvat uiteindelijk ook enkele maatregelen met betrekking tot de opsporingsmethoden. Deze maatregelen strekken ertoe om te gaan met een capaciteitsprobleem, zowel bij de magistratuur als bij de politie.

De toegang tot bepaalde communicatiegegevens (wie is de eigenaar van een GSM, wie heeft wie gebeld en wanneer) is beperkt in de tijd wat betreft bepaalde gegevens die de operatoren verplicht moeten bijhouden, zelfs wanneer ze deze voor eigen doeleinden bijhouden. Voor bepaalde misdrijven kan er slechts 9 maanden in de tijd worden teruggekeerd sinds de beslissing om deze gegevens op te vragen. Deze termijn wordt verlengd voor de duur van de crisis. Men zal voor deze termijn van 9 maanden dus kunnen terugkeren tot 18 juni 2019 (een gelijkaardige regeling als voor andere maatregelen). De termijn van 9 maanden wordt dus stapsgewijs verlengd. Dit is belangrijk omdat bepaalde onderzoeken vertraging zullen oplopen.

Wat betreft de telefoontap worden ook bepaalde administratieve formaliteiten, die evenwel geen impact hebben op de controle op de inhoud van de maatregelen, noch op de kwaliteit daarvan, versoepeld. Het wordt ook mogelijk een telefoontapmaatregel op te schorten bij gebrek aan capaciteit om de gegevens te analyseren. Dit verandert evenwel niets aan de termijnen, die niet verlengd worden. Er is derhalve geen impact op het privéleven.