Nieuwe wettelijke regeling voor spijtoptanten vanaf 2018 – 7 FAQ

Geschreven door Lexalert
Foto: Lindspetrol  

Het wetsontwerp van 3 april 2018 voert een regeling voor spijtoptanten in.

  1. Wie wordt beschouwd als een spijtoptant?

Een spijtoptant is een persoon die in verdenking is gesteld voor, of beklaagde is van, of beschuldigde is van, of veroordeeld is voor gelijk welk misdrijf en die substantiële, onthullende, oprechte en volledige verklaringen aflegt omtrent de meest maatschappij-ontwrichtende vormen van criminaliteit (misdrijven zoals bedoeld in artikel 90ter, §§ 2, 3 en 4 van het Wetboek van Strafvordering of misdrijven die werden gepleegd in het kader van een criminele organisatie zoals bedoeld in artikel 324bis van het Strafwetboek).

  1. Welke verklaringen legt de spijtoptant af?

De verklaringen hebben betrekking op de eigen betrokkenheid en de betrokkenheid van derden. Het openbaar ministerie kan beroep doen op een spijtoptant indien het onderzoek zulks vereist en de overige middelen van onderzoek niet lijken te volstaan om de waarheid aan de dag te brengen.

  1. Wat staat in het memorandum?

Door de spijtoptant en het openbaar ministerie wordt een memorandum ondertekend. In dit memorandum verbindt de spijtoptant zich ertoe over de erin opgenomen misdrijven verklaringen af te leggen en bepaalde voorwaarden na te leven.

  1. Welke toezeggingen worden aan de spijtoptant gedaan?

De spijtoptant kan een toezegging verkrijgen in het kader van de uitoefening van de strafvordering, in het kader van de strafuitvoering tegen hem en in het kader van zijn detentie. Deze toezeggingen dienen steeds proportioneel te zijn en worden opgenomen in het memorandum.

De toezegging in het kader van de strafvordering worden door de wet bepaald, afhankelijk van het door de spijtoptant gepleegde misdrijf. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen een toezegging in de straf voor misdrijven met geweld of bedreiging en voor misdrijven zonder geweld of bedreiging. Er wordt voor misdrijven met geweld  of bedreiging  in een trapsgewijze strafvermindering voorzien. Voor misdrijven zonder geweld of bedreiging  kan een verminderde straf, een alternatieve straf of een eenvoudige schuldigverklaring toegezegd worden. Voor terroristische misdrijven bestaat een afzonderlijke regeling.

Deze toezegging wordt steeds bekrachtigd door de strafrechter, waarbij een proportionaliteitstoets en wettigheidstoets  wordt uitgevoerd. De strafrechter spreekt hierbij een vervangende straf uit, die van toepassing wordt indien de spijtoptant de voorwaarden niet naleeft.

In het kader van de strafuitvoering, kan het openbaar ministerie toezeggen om een gunstig advies of een gunstige beslissing te nemen, om een occasionele uitgaansvergunning of penitentiair verlof toe te staan of om een geldboete of verbeurdverklaring geheel of gedeeltelijk niet uit te voeren.

Het openbaar ministerie kan tevens, mits voorafgaandelijk akkoord van de directeur-generaal van de gevangenissen, toezeggingen doen in het kader van de plaatsing en overplaatsing of de gevangenisfaciliteiten. Deze toezeggingen kunnen geen afbreuk doen aan de bevoegdheden  van de gevangenisdirecteur in het kader van de tucht, orde en veiligheid binnen de gevangenis.

  1. Wanneer worden de toezeggingen ingetrokken?

De toezeggingen kunnen worden ingetrokken indien de spijtoptant de voorwaarden niet nakomt, valse verklaringen aflegt, het onderzoek poogt te belemmeren, voor nieuwe misdrijven veroordeeld wordt of de slachtoffers niet vergoed.

Lees ook: Hervorming herzieningsprocedure in strafzaken en Europees aanhoudingsbevel

  1. Welke verklaringen worden in aanmerking genomen?

De verklaringen die door de spijtoptant worden afgelegd mogen alleen in aanmerking genomen worden als bewijs op voorwaarde dat zij in belangrijke mate steun vinden in andersoortige bewijsmiddelen.

  1. Kan de spijtoptant anoniem optreden?

De spijtoptant treedt nooit anoniem op. De spijtoptant kan zo nodig genieten van de gewone en bijzondere beschermingsmaatregelen en financiële hulpmaatregelen van de getuigenbescherming. Teneinde de verzekeren dat de spijtoptant zijn voorwaarden naleeft, worden de mogelijkheden van het openbaar ministerie en de getuigenbeschermingsdienst om de spijtoptanten te controleren, uitgebreid.

Bekijk de volledige tekst van het wetsontwerp van 3 april 2018 tot wijziging van het Wetboek van strafvordering met het oog op het invoeren van een wettelijke regeling inzake spijtoptanten