CAO nr. 109 : het recht op schadevergoeding in geval van kennelijk onredelijk ontslag

Geschreven door Mr. Ann Taghon, Van Eeckhoutte, Tacquet & Kileste, www.bellaw.be

Collectieve arbeidsovereenkomst nr. 109 van 12 februari 2014 betreffende de motivering van het ontslag.

Eerder kwamen volgende aspecten aan bod:

Deze derde en laatste aflevering van SoCompact gewijd aan de CAO nr. 109, gaat over het recht op schadevergoeding in geval van kennelijk onredelijk ontslag.

1. Wat is kennelijk onredelijk ontslag?

Een kennelijk onredelijk ontslag is een ontslag van een werknemer die is aangeworven voor onbepaalde tijd:

  • dat gebaseerd is op redenen die geen verband houden met de geschiktheid of het gedrag van de werknemer of die niet berusten op de noodwendigheden inzake de werking van de onderneming,
  • en waartoe nooit beslist zou zijn door een normale en redelijke werkgever.

Wanneer de werknemer voor de rechter aanvoert dat zijn ontslag kennelijk onredelijk is, zullen dus  twee zaken worden getoetst.

De rechter zal enerzijds toetsen of de redenen al dan niet verband houden met de geschiktheid of het gedrag van de werknemer, of berusten op de noodwendigheden inzake de werking van de onderneming.

Anderzijds wordt de uitoefening van het ontslagrecht getoetst aan hetgeen de uitoefening ervan zou zijn door een normale en redelijke werkgever. In de commentaar bij de CAO nr. 109 staat te lezen dat er daarbij respect moet zijn voor de verschillende beleidsalternatieven die een normale en redelijke werkgever zou overwegen. Het gaat dus om een marginale toetsing.

Volg het on demand seminarie Ontslag personeelsafgevaardigden – 10 veelvoorkomende valkuilen voor HR-managers met Mr. Ward BOUCICQUÉ

2. Waarin verschilt kennelijk onredelijk ontslag van willekeurig ontslag?

T.e.m. 31 maart 2014 en voor de ontslagen gegeven of betekend t.e.m. die datum kunnen werklieden zich beroepen op de in artikel 63 van de Arbeidsovereenkomstenwet bepaalde regeling van het willekeurig ontslag. Vanaf 1 april 2014 houdt dat artikel op van toepassing te zijn.

Artikel 63 van de Arbeidsovereenkomstenwet bepaalt dat onder willekeurige afdanking wordt verstaan het ontslag van een werkman die is aangeworven voor onbepaalde tijd om redenen die geen verband houden met de geschiktheid of het gedrag van de werkman of die niet berusten op de noodwendigheden inzake de werking van de onderneming. De notie kennelijk onredelijk ontslag leunt dus sterk aan bij de notie willekeurig ontslag. De sociale partners hebben dezelfde begrippen gebruikt.

Nieuw is:

  • dat niet alleen werklieden, maar ook bedienden schadevergoeding kunnen vragen wegens kennelijk onredelijk ontslag;
  • de uitdrukkelijke toevoeging van de toetsing van de uitoefening van het ontslagrecht door de werkgever aan hetgeen de uitoefening ervan zou zijn door een normale en redelijke werkgever, al is het zo dat die toetsing al door heel wat arbeidsgerechten ook wordt gedaan in het kader van de regeling van het willekeurig ontslag en dat het Hof van Cassatie in 2010 besliste dat uit de wetsgeschiedenis van artikel 63 van de Arbeidsovereenkomstenwet volgt dat de regeling van het willekeurig ontslag een verbod van kennelijk onredelijk ontslag inhoudt;
  • de verdeling van de bewijslast (zie hierover De motiveringsplicht van de CAO nr. 109. Wie moet wat bewijzen?).

3. Wat is de sanctie op kennelijk onredelijk ontslag?

De schadevergoeding die aan de werknemer wordt toegekend in geval van kennelijk onredelijk ontslag stemt overeen met minimaal 3 weken loon en maximaal 17 weken loon.

Dat is minder dan de met 6 maanden loon overeenstemmende vergoeding waarin nu is voorzien in de regeling van het willekeurig ontslag van werklieden.

Hoe zal het exacte bedrag van de schadevergoeding in die vork tussen 3 en 17 weken loon bepaald worden?

In de commentaar bij de CAO nr. 109 wordt vermeld dat de hoogte van de schadevergoeding afhangt van "de gradatie van de kennelijke onredelijkheid" van het ontslag. Dat doet toch de wenkbrauwen fronsen: kan iets wat "kennelijk" onredelijk is, tezelfdertijd een klein beetje onredelijk zijn? Het valt af te wachten hoe de arbeidsgerechten dat principe zullen toepassen. 

In de plaats van de forfaitaire sanctie van 3 tot 17 weken loon mag de werknemer ook de vergoeding van zijn reële schade vragen. Maar dan zal hij de omvang van de reële schade moeten bewijzen.

De schadevergoeding wegens kennelijk onredelijk ontslag kan gecumuleerd worden met een opzeggingsvergoeding, een niet-concurrentievergoeding, een uitwinningsvergoeding of een aanvullende vergoeding die bovenop de sociale uitkeringen wordt betaald. De schadevergoeding kan niet gecumuleerd worden met enige andere vergoeding die verschuldigd is door de werkgever naar aanleiding van de beëindiging van de arbeidsovereenkomst (bv. een vergoeding wegens de schending van de ontslagbescherming bij tijdskrediet, ouderschapsverlof, zwangerschap, ....).

4. Heeft een werknemer de keuze zich op de nieuwe regeling dan wel op de gemeenrechtelijk figuur van rechtsmisbruik te beroepen en kan hij beide wegen tegelijk bewandelen?

De werknemer zal zich na de inwerkingtreding van de CAO nr. 109 op 1 april 2014 nog steeds op de gemeenrechtelijke figuur van het rechtsmisbruik kunnen beroepen. De werknemer moet in dat geval wel het bewijs leveren van een fout van de werkgever, de schade en het oorzakelijk verband tussen beide.

De werknemer kan voor dezelfde onredelijke uitoefening van het ontslagrecht niet tegelijk de weg van de CAO nr. 109 en van de figuur van het gemeenrechtelijk misbruik bewandelen.

Maar aangezien de commentaar bij de CAO nr. 109 vermeldt dat de toetsing van de kennelijke onredelijkheid van het ontslag geen betrekking heeft op de omstandigheden van het ontslag, zou een werknemer die ook schade heeft geleden door de manier waarop het ontslag werd gegeven (bv. met kwetsende publiciteit of met gebruik van geweld), voor de schade die daardoor werd veroorzaakt een vergoeding kunnen vragen op basis van het gemeen recht. Is niet alleen de manier waarop het ontslag werd gegeven kennelijk onbetamelijk, maar ontbreekt bovendien een redelijke ontslagreden, dan kan de werknemer daarvoor een schadevergoeding vorderen op grond van de CAO nr. 109.